Dr. Jens Haugan, Noreg/Norway/Norwegen
mail AT jenshaugan.com - www.jenshaugan.com/publications/
[online article]

Publisert som / Printed as: ”Møre og Romsdal” i Romsdals Budstikke, 18.01.2012, s. 38-39.
[>pdf av denne artikkelen]

Møre og Romsdal

JENS HAUGAN
Førsteamanuensis i norsk, Høgskolen i Hedmark
________________________________________
 

Det har vore ein liten debatt i RB i det siste om stadnamnet Møre. Debatten har ikkje alltid har vore like sakleg. Eg vil derfor prøve å gje noko språkleg og historisk bakgrunnsinformasjon frå ein språkvitar sin ståstad.

Ifølgje boka «Namn i Noreg» og også «Norsk stadnamnleksikon» femnde Møre i tidleg mellomalder om kystnamnet frå Stad og heilt opp til Namdalen. Nordmøre og Sunnmøre grensa til kvarandre, og det var også dei to fylka ein skilde  tidlegare. Romsdal var opphavleg først og fremst namnet på dalføret med Rauma, mens namnet Møre går tilbake på ei gammal dativform av eit ikkje belagt ord «*Mœrr». Ola Stemshaug kan fortelje at ordet» Mœrr» blei brukt som namn i dei gamle skaldekvada, men at det gjekk tidleg ut av bruk. Sjølv om ein ikkje er heilt sikker på opphavet, meiner ein at ordet heng saman med gammalnorsk «marr» som tydde hav eller sjø, jf. latin «mare».  Det har altså ingenting å gjere med «mareritt», som kjem av gammalnorsk «mara». Sjølv om det er rimeleg å tru at Møre kan tyde «kystlandet», meiner Stemshaug at det også er mogleg å tolke namnet som «myrlandet», som er den vanlege bruken av ordet «mœrr» i gammalnorsk, jf. også tysk og engelsk «Moor»/ «moore».

I Norrøn ordbok finn ein «Mœri» som hokjønnsord og stadnamn og «mœrir» som namnet på møringane. Elles har ein «Mœrafylke», «Mœrajarl», jarlen hos møringane, og «Mœraskáld», som var skalden hos møringane, Tord (Þórðr). Det som kan vere interessant i denne samanhengen, er at skalden også finst skriven «mavra-» eller «mauraskáld». Dette kan sjølvsagt vere ei forvansking av namnet, men det kan òg tyde at namnet kanskje likevel går tilbake på eit anna ord enn hav. Ordet «mœrir» finst elles også som poetisk uttrykk i skaldekvada for «sverd».

Adjektivet «mœrr» eller «mærr» har elles samanheng med «mjor», som vi har som «mjå» i moderne norsk, med tydinga «smal», «trong». Det kan jo tenkjast at namnet Møre, sidan det opphavleg dekte eit relativt stort kystområde, rett og slett viste til alle dei lange og smale fjordane som kjenneteiknar heile Vestlandet. Personleg synest eg dette ville vere ei rimelegare tolking enn å vise til hav eller myr, som kan verke litt vel generelt.

Når det gjeld Romsdalen, kan ein lese i Norsk stadnamnleksikon at også det var eit fylke allereie i gammalnorsk tid, Raumsdælafylki, som seinare blei len, futedømme og amt. Den gammalnorske forma var «Raumsdalr», noko som språkhistorisk er spesielt sidan elva heiter «Rauma». Som eit svakt substantiv kan ikkje få nokon s i ei samansetjing her. Ein trur at elva Rauma først har gjeve namn til fjorden, som då eventuelt blei «Raumr», og at namnet etterpå blei brukt på dalen og heile landskapet.

I soga om Olav Tryggvason kan ein elles lese om «Sunn-Moeri ok Raumsdal ok Norð-Moeri», og i Egilssaga kan ein lese at kong Harald fór frå Trondheim sørover til Møre der han gjekk til krig mot kong Huntjov og tileigna seg «Norðmœri ok Raumsdal».

Konklusjonen må vere at alle i Møre og Romsdal kan kalle seg før møringar om dei vil; og alle romsdalingar som ikkje vil vere møringar, kan også få lov til det.