Dr. Jens Haugan, Noreg/Norway/Norwegen
mail AT jenshaugan.com - www.jenshaugan.com/publications/
[online article]

Publisert som / Printed as: ”Lost in translation i Japan". Hamar Dagblad, 29.09.2011, s. 2. [>pdf av denne artikkelen]
Lost in translation i Japan
 

JENS HAUGAN
Førsteamanuensis i norsk, Høgskolen i Hedmark
________________________________________
 

Ein og annan lesar hugsar kanskje filmen ”Lost in translation” som føregår i Japan. I sommar var eg i Osaka i Japan der eg heldt eit føredrag om gammalnorsk på ein internasjonal konferanse om historisk språkvitskap, dvs. ein konferanse om ulike fenomen i gamle språk.

Det var over tre hundre språkforskarar frå heile verda som var samla på denne konferansen, og konferansespråket var engelsk. Det gjekk altså veldig greitt å kommunisere på sjølve konferansen, og det var også greitt å følgje med på dei fleste føredraga, trass i ulike tema og ulike teoretiske perspektiv. Men korleis var verda utanfor konferanselokala?

Verda utanfor var prega av summing frå eksotiske insekt som sat i trea rundt omkring og laga så mykje lyd at ein blei heilt ør i hovudet. Men eksotisk var også alle skriftteikna på skilt og annan informasjon. Det hjelpte ikkje med kunnskapar om fleire europeiske språk. Det hjelpte heller ikkje at eg kunne eitt og anna ord frå karatetreningane. Japanarane bruker ikkje det latinske alfabetet. Dei har eit alfabet sett saman av japanske og kinesiske teikn, og det er heilt umogleg å resonnere seg fram til verken lydar eller tydingar med utgangspunkt i vår vestlege språk- og skriftbakgrunn.

Eg hadde med telefonen min, som eg på førehand hadde lasta ned fleire norsk-japansk-ordbøker og språklæringsprogram på. Men det var det i praksis heller ikkje så mykje nytte i. Japanarane på restaurantane vi var på, prata dårleg engelsk eller ikkje engelsk i det heile. Vi bestilte stort sett mat ved å peike på bileta på menyen. Éin gong prøvde eg å bestille to øl ved å seie “ni biru”. Servitøren skjønte ikkje kva eg sa, mens to damer ved nabobordet braut ut i latter og nekta å fortelje meg kva eg eventuelt hadde sagt eller gjort feil. Slike opplevingar er nesten traumatiske for ein språkforskar. Her var eg skikkeleg “lost in translation”.

Det finst visst tre skriftsystem eller alfabet som er i bruk: Katakana, Hiragana og Kanji. Det er svært mange kinesiske teikn som er i bruk, og det er eit finurleg system for kva slags teikn ein bruker til fremmendord og lydmålande ord, og kva ein bruker til meir generelle ord. Til saman finst det mange tusen teikn, men ifølgje Wikipedia er det ca. 1945 teikn som er definerte som spesielt viktige for bruk i moderne japansk. Trass i så mange skriftteikn er det likevel ikkje utan vidare mogleg å skrive namnet mitt, Jens, på japansk. Ein kan altså verkeleg vere “lost in translation”.

Det er visst ca. 130 millionar menneske som pratar japansk og som lærer å bruke skriftsystema. Her i Europa meiner vi gjerne at Japan er eitt av dei mest velfungerande og teknisk avanserte samfunn i verda. Dersom ein går ut ifrå at språket er eit viktig grunnlag for utviklinga av eit samfunn, må ein gå ut ifrå at dei mange tusen skriftteikna og ulike systema ikkje utgjer noko spesielt stort problem for japanarane. I den konteksten er det litt merkeleg å tenkje på at det finst dei i Noreg som meiner at dei to skriftnormalane våre, bokmål og nynorsk, som begge byggjer på ein variant av det latinske alfabetet med berre 29 bokstavar og som har ein svært lik grammatikk, er problematiske for skoleelevane, og at dei hindrar læring og utvikling av tankeevna hos våre håpefulle. Det ser ut til at ein kan vere like mykje låst i trænsleisjon her heime òg.