Dr. Jens Haugan, Noreg/Norway/Norwegen
mail AT jenshaugan.com - www.jenshaugan.com/publications/
[online article]

Publisert som / Printed as: ”Mitt møte med Åsmund Sveen”. Hamar Dagblad, 19.03.2009, s. 2.
[Mellomoverskrifter er sette inn av redaksjonen.]
[>pdf av denne artikkelen]

Mitt møte med Åsmund Sveen
________________________________________

KOMMENTAR

JENS HAUGAN
Høgskolen i Hedmark, avdeling Hamar
________________________________________
 

Laurdag 7. mars arrangerte Høgskolen i Hedmark eit seminar om forfattaren Åsmund Sveen i samband med Nordisk poesifestival. Eg hadde sagt ja til å halde eit føredrag om språket i førkrigsdiktinga til Sveen, og dette arbeidet var mitt første møte med denne diktaren.

Eg visste bokstaveleg talt ingenting om Åsmund Sveen då eg tok på meg oppdraget med å fortelje andre om han, men det gjekk ikkje lange tida før eg var heilt bergteken av denne særeigne diktaren.  Eg starta rett og slett med å opne den første diktsamlinga hans frå 1932, Andletet, og byrja å lese: Vaken og ventande veit eg med eitt at våren har endeleg vekt meg! For ei sterk opning av debutverket hans! Eit utruleg kraftfullt og uttrykksfullt språk. Og kor vakkert det høyrest ut akkurat no når vi går og ventar på at våren skal komme, og vi går lysare tider i møte.

Det eimar av grassvorden grortungt og heitt i solbakken her eg har strekt meg... Det er nesten så ein ser for seg at ein ligg i graset på Koigen og kjenner lukta av naturen og nytt liv etter ein lang vinter. Den første delen av denne diktsamlinga heiter Vakning, og eg føler at eg vaknar mens eg les. 1932? Nei, dette er tidlaus dikting. Dette er dikting som lever. Dette er dikting som veks med åra. Kven bryr seg vel om samfunn og politikk og alt mogleg anna nokon måtte ønskje å bruke mot Åsmund Sveen, når ein dykkar ned i denne verda av naturkrefter og drifter? Ja, det er safter og drifter i mange av Sveen sine dikt; det er saftige dikt rett og slett: På alle dei vokstrar der safter tyt frå rota til ytste bladet, på berget og bakken der krafter bryt mot brusande vårdagsbadet.

Åsmund Sveen er nokre gonger svært direkte i sitt språklege uttrykk, og det er rart å tenkje på at Bjørneboe skulle få problem med Uten en tråd i 1966 når Sveen tretti år tidlegare skreiv: Du ligg i min hungrige, heite famn og lær av din eigen gråt. Du kviskrar dei øraste elskugsnamn –  din munn er så varm og våt. Du kviskrar imot meg or kråa skum og eldar mi unge lyst. Eg tek deg og kysser den raude blom som brenn på ditt nakne bryst. Eg tek deg og kysser ditt nakne kjøtt – eg krystar din kropp mot min. Eg sansar deg smertande tungt og søtt – og svimrar i sæla inn. Nils Lavik, ved Bibelskolen i Bergen til 1933 og seinare ein sentral person i KrF, syntest ikkje noko om slik dikting. Og det kan hende at dette også i dag blir for direkte for nokon. Men dette er poesi! Dette er kunst! Ikkje mange greier å uttrykkje seg slik gjennom ord og rim utan at det blir direkte pornografisk eller plumpt.

Forholdet til naturen og driftene er også prega av dramatikk: Urga, du eig meg! Nådelaust eig du meg! Slaven din er eg, og Urga – du veit det! Og vi møter den djupaste fortvilinga: Urga, eg hatar deg! Lat meg i fred! [...] Djevelen ta deg! – Dine bilete har eg brote isund, og dine brev har eg brend. Berre ein lokk av håret ditt gøymde eg. Dikta viser også nærheit: Du søv. Eg kjenner anden din imot bringa mi. Eg gramsar med andletet ned i håret ditt – eg kan ikkje sova. Og Sveen er innom folkedikting og mystikk: Huldra låg bort på ein solvarm stein langt borti hamnehagen. – Og lufta skimra og sola skein, og huldra låg under ei bjørkegrein og log imot sommardagen. Ikkje minst er Åsmund Sveen oppteken av sjølvrefleksjon: Eg står og ser meg sjølv i spegelen i skuminga på atelieret, og eg veit ikkje kva eg er mest redd – halvmørkra eller meg sjølv –.

Dyrkinga av naturen og livskrafta er ein del av vitalismen, som er ei filosofisk retning Sveen interesserte seg for, mens tematikken knytt til driftene og sjølvrefleksjonen er påverka av Sigmund Freud og psykoterapien, som Sveen også var oppteken av. Så – det er slik eg ser ut –Berre skuggar og skuggar innover heile andletet – Og augo to sløkte glør som eg veit om – langt, langt inni spegelen ein stad –.

Ja, det er også alvor i Sveen si dikting. Og dikta er nok delvis sjølvbiografiske: Ja – ja! Livet er liding! Mitt liv er liding, og mitt liv er alt eg veit om alt i livet. Det gjekk ikkje særleg bra med Åsmund Sveen etter krigen, absolutt ikkje. Og i dag er denne diktaren nesten gløymd. Det var ikkje mange yngre tilhøyrar på seminaret om Åsmund Sveen på høgskolen 7. mars. Men no kom det nettopp ut ei diktsamling med utvalde dikt av han. Kanskje skjer det på Koigen i sommar at Guten låg i graset på ei stor, stor eng under solhimlen og las dikt av Åsmund Sveen. Kven veit? Men han fann deg i mørkret og batt deg så fast at det alltid held  da han løyste dei slitne band batt han nye for evig åt.