Dr. Jens Haugan, Noreg/Norway/Norwegen
mail AT jenshaugan.com - www.jenshaugan.com/publications/
[online article]

Publisert som / Printed as: ”Politikk og språkpolitikk”. Hamar Arbeiderblad, 31.07.2009, s. 27.
[Mellomoverskrifter er sette inn av redaksjonen.]
[>pdf av denne artikkelen - nettartikkel på h-a.no]

Politikk og språkpolitikk

Bjørn Kristen Ørbæk har også i år skrive ei rekkje innlegg i ulike aviser der han går imot nynorsk som sidemål. Vi hadde ein lengre debatt i HA i fjor, og eg vil ikkje starte den same debatten om igjen. Men eg meiner likevel det er viktig med eit motperspektiv.

JENS HAUGAN
førsteamanuensis i norsk, Høgskolen i Hedmark
________________________________________
DEBATT

 

Min trubadurkamerat Ørbæk skriv innlegga sine som representant for Norsk Språkforening. Ifølgje nettsidene til denne foreininga skal den drive språklig og språkpolitisk opplysningsarbeid”. Målet er ”å fremskaffe politisk flertall i Stortinget for at Norge i fremtiden kan samle seg om ett offisielt skriftspråk”. Språket  ”skal hete norsk og ha sin forankring i landets dominerende riksmåls-/bokmålstradisjon”.

Eit fint tiltak
I utgangspunktet er dette eit fint tiltak. Det er gjennom opplysning (kunnskap) ein skal forandre og vidareutvikle samfunnet og verda. Det er på bakgrunn av kunnskapar veljarane og styresmaktene bør bestemme kva dei skal gjere til ei kvar tid, og eg er sjølvsagt for demokratiske organisasjonar som arbeider for eit betre samfunn. Men det er ein viktig forskjell mellom sakleg argumentasjon og gjentaking av reine påstandar.

Overskrifta i HA 24.7. er ”språkrot gir dårlig læring”. Ørbæk påstår at såkalla etniske nordmenn og ”våre nye landsmenn” lir under den norske tospråklegheita ”hvor det i det ene øyeblikket benyttes vanlig bokmål, og i neste et utvannet nynorsk mindretallsspråk som fratar menigmann språklig sikkerhet man sårt trenger i skole og yrkesliv”. Det er nok ikkje så vanskeleg å finne ut kor mykje (eller lite) nynorsk faktisk er brukt i skolen og yrkeslivet. I praksis er det dessverre veldig lite. Så kor stor er då eigentleg denne ”lidinga”? Er det verkeleg slik at det norske samfunnet lir så mykje under det privilegiet at ein har to offisielle skriftspråk, at ein treng eigne partiprogram som har det som hovudsak å fjerne sidemålet? Finst det verkeleg ikkje større utfordringar i Noreg enn å fjerne ein del av det norske kultur- og samfunnslivet?

Ørbæk og Aasen-normalen
Ein kan sikkert finne ut at mange elevar har dårlegare karakter i sidemålet enn i hovudmålet. Men ein kan neppe dokumentere at tospråkssituasjonen generelt gjev dårlegare læring. Dette er ein påstand Ørbæk har komme med mange gonger i sine innlegg, som om det var ei vedteken sanning. Situasjonen er derimot heller slik at kunnskap om fleire språk faktisk fremmar anna læring.

Vi får også høyre i år - som i fjor og tidlegare - at nynorsken er ”utvannet”. Ørbæk synest å meine at berre Aasen-normalen er ekte og rein, så all utvikling i retning av eit meir talemålsnært skriftspråk er uønskt eller rekna som dekadent, sjølv om også bokmålet har gjennomgått mange endringar i det same tidsrommet der nynorsken utvikla seg vidare. Eit tidsrom med så mange endringar at dansk skriftspråk no står fram som norsk. 

Ørbæk går elles i sine innlegg til åtak mot alle dei politiske partia. Som regel kjem Frp best ut i framstillingane hans. ”SVs lederskap er i realiteten i total utakt med partiets velgere i sitt val av språkpolitikk”, og Senterpartiet har ”dårlig bakkekontakt med sine krav og formuleringer om mer nynorsk til folket” (HA 27.5.). Den 19.5. er det Høyre som får passet sitt påskrive med ”utydelig politikk” og ”ambivalent linje, som har resultert i sviktende oppslutning på meningsmålingene”. Så det norske folk sviktar partia pga. språkpolitikken deira? Det må verkeleg vere uuthaldeleg å leve med to skriftspråk. Og då er det vel heilt uforståeleg at t.d. eit land som Sveits kan leve med tre offisielle skriftspråk. Vi kan nok vente oss meir politisk opprør i Europa i framtida.

Trussel eller ønskjetenking?
Ørbæk har då også fleire gonger i fleire aviser fortalt oss om språklista i Akershus som vil inn på Stortinget og frigjere oss alle frå nynorsktvangen.  24.7. skriv Ørbæk i HA at ”Hvis ikke partiene tar til fornuft og gjør noe med den fordummende, norske språkpolitikk, kan det ved neste korsvei bli flere språklister frå andre fylker”. Det er ikkje godt å seie om dette er meint som ein slags trussel eller ønskjetenking frå Ørbæk si side. Men hadde vi alle lide så veldig under tospråkssituasjonen, hadde vi vel ikkje levd med dette så lenge, i heile den ”nynorske tida”, dvs. etter dansketida. Korleis skal det gå med det norske folk som berre blir dummare og dummare?

"Fargerikt fellesskap"
Tospråkssituasjonen i Noreg er eit godt døme på eit ”fargerikt fellesskap” i praksis, og det finst nok ein grunn til at dei fleste partia heller ønskjer å inkludere nynorskbrukarar enn å ekskludere dei. Å stemme på eit parti utelukkande fordi det eventuelt vil fjerne nynorsk som sidemål, eller lover oss billegare bensin eller andre kortsiktige personlege gode, ville bety det same som å velje eit parti som ikkje legg kunnskap og opplysning til grunn for sitt politiske arbeid. Spørsmålet er då om det er tospråkssituasjonen i Noreg som er fordummande, eller om det er andre ting. Vi får håpe at Noreg også i framtida kan vere eit kunnskapsbasert samfunn.