Dr. Jens Haugan, Noreg/Norway/Norwegen
mail AT jenshaugan.com - www.jenshaugan.com/publications/
[online article]

Publisert som / Printed as: ”Bokmål som einaste skriftspråk?". Hamar Arbeiderblad, 18.08.2011, s. 30. [>pdf av denne artikkelen]
Innlegget er ein kommentar til Pål-Jan Stokke: Haugan og nynorsk, HA, 16.08.2011, s. 32  [pdf av innlegget].
Bokmål som einaste skriftspråk?
 

JENS HAUGAN
Førsteamanuensis i norsk, Høgskolen i Hedmark
________________________________________
 

Sjølv om Høgre sin ordførarkandidat Pål-Jan Stokke i HA 16. august vel å avslutte diskusjonen om valfritt sidemål med meg, må eg nok likevel kommentere sluttinnlegget hans. Stokke forsvarer sin ståstad som politikar, og eg forsvarer min ståstad som norsklærar og lærarutdannar, men også som ein representant for den truga arten ”nynorskbrukar”.

Det kan høyrast fint ut i politiske talar med valfritt sidemål og at elevane skal konsentrere seg om eitt skriftspråk, og at alt skal bli så mykje betre i framtida. Men det merkelege i argumentasjonen ifrå nynorskmotstandarane si side er at dei legg så mykje vekt på valfridom. Elevane (dvs. for det meste foreldra) skal få velje sjølv kva målform dei vil ha som hovudmål. Dette prinsippet er det vanskeleg å vere ueinig i. Men konsekvensen av dette er faktisk mindre valfridom.

Ein nynorskbrukar kan i praksis ikkje velje å ikkje lære seg bokmål. Ein nynorskbrukar kan t.d. ikkje få jobb som journalist i Hamar Arbeiderblad. Samfunnet elles er òg dominert av bokmål. Nynorskmotstandarane bruker jo gjerne tal og statistikkar for å fortelje oss kva fleirtalet meiner. For dei som anten av geografiske eller av personlege grunnar vel å skrive nynorsk, blir det stadig vanskelegare å stå imot dette fleirtalet som motarbeider ikkje berre sidemålet, men også nynorsk som hovudmål. Det er stadig nye foreldre i nynorskkommunar som krev at barneskolen skal skifte hovudmål, fordi dei trur ungane er tente med det. Og dei aller fleste meiner nok òg at ein burde kvitte seg heilt med sidemålet, som då i praksis er nynorsk.

Når sidemålet, dvs. nynorsk, blir valfritt i skolen, vil det vere stadig fleire som verken har kompetanse eller motivasjon til faktisk å velje nynorsk som bruksspråk seinare i livet. Det vil også vere stadig færre bruksområde der det vil vere ”akseptert” å bruke nynorsk. Valfridommen blir altså tydeleg innskrenka. Samtidig må elevane i nynorskkommunane framleis lære seg bokmål. Dette er ikkje er eit problem i seg sjølv. Men det fører til at desse elevane framleis må forhalde seg til to skriftspråk, mens elevar i bokmålskommunar då i praksis slepp dette. Konsekvensen på sikt er at nynorsken mistar terreng og brukarar og blir enda meir marginalisert. Stokke meiner at dette er den historiske utviklinga, men spørsmålet er kva slags krefter som ligg bak.

Det er på tide at Høgre og FrP kallar ein spade for ein spade, og at ein seier tydeleg at ein vil ha eitt skriftspråk i Noreg, i staden for å prøve å førespegle oss valfridom. Stokke skriv indirekte og direkte at omverda ikkje forstår nynorsk, og at nynorsk ikkje er nyttig eller viktig. Nynorskbrukarane rir ”baklengs inn i framtida”. Skriv dette svart på kvitt i partiprogramma og presenter dette i nynorskkommunane som har halde stand til no. Så blir det kanskje litt fleire som skjønner kva for eit demokratisyn som skjuler seg bak denne politikken.