Dr. Jens Haugan, Noreg/Norway/Norwegen
mail AT jenshaugan.com - www.jenshaugan.com/publications/
[online article]

Publisert som / Printed as: ”Sidemålsstilen - Open debatt i lukka forum". Hamar Arbeiderblad, 25.05.2011, s. 30. [>pdf av denne artikkelen]
Innlegget er ein kommentar til: Åpen debatt om sidemål i skolen, HA, 19.05.2011, s. 56 [pdf].
Sidemålsstilen - Open debatt i lukka forum
 

JENS HAUGAN
Førsteamanuensis i norsk, Høgskolen i Hedmark
________________________________________
 

19. mai, den same dagen som eg sjølv snakka om haldningane til nynorsk på ein internasjonal konferanse, orienterer Bjørn Kristen Ørbæk om at han arrangerer ein ”open” debatt om sidemålsstilen. Den ”opne” debatten han har ført i avisene så langt, har jo gått ut på at han gjentek og reproduserer i det uendelege kva han meiner, mens han konsekvent unngår å delta i ein reell debatt der han faktisk svarer på innspel og motargument.

Når hovudmålet er å fremme sine eigne meiningar og sin eigen politikk, er det for så vidt heilt legitimt og ofte ein grei taktikk å unngå å innlate seg på diskusjonar med nokon som har gode motargument. Når poenget elles er å prøve å organisere ei større gruppe av meiningsfellar, er det nok også ei grei løysing å setje saman eit ”debattpanel” med folk som representerer dei same meiningane.

Ørbæk sjølv representerer Norsk språkforening, som vil ha bokmål som einaste offisielle skriftspråk i Noreg. Han har invitert Finn-Erik Vinje, som også motarbeider nynorsken. I tillegg er Einar Smørdal invitert, representant for det politiske partiet ”Ett (skrift)språk”, som vil fjerne nynorsk frå skolen og offentleg sektor. Så her blir ein nok veldig fort einig seg imellom i alle fall.

Men så har ein jo også invitert representantar frå fylkestingets åtte politiske parti. Det går ikkje fram av pressemeldinga om nokon av desse faktisk har sagt seg villige til å stille opp på denne ”debatten”, og det er heller ikkje særleg sannsynleg at det finst mange blant desse som har noko klart standpunkt. Så det blir neppe snakk om å ”forsvare” sine meiningar på dette møtet. Ørbæk har elles også sendt ut invitasjonar til skolane. Nokre elevar og lærarar vil kanskje komme for å få stadfesta at fleire andre også er imot nynorsk. Så dette kan jo bli eit fint og koseleg ”klubbmøte”.

Eg personleg er ikkje så veldig interessert i sjølve sidemålsstilen. I motsetning til Ørbæk ser eg ikkje på denne stilen som tvang eller noko ”privilegium”. Det er ei prøve som testar at ein har tileigna seg visse kunnskapar. Ein kan t.d. også få skriftlege spørsmål om islam i samband med RLE-faget utan at dette tyder at ein ønskjer å omvende nokon eller tvinge ein annan religion på elevane. Å lære om Islam og andre religionar, som er fleire emne innanfor RLE-faget, har å gjere med at vi skal vite noko om naboane våre, både her i landet, i Europa og i verda. Det handlar om å lære om mangfald og utvikling av haldningar og respekt for andre menneske, meiningar og kulturar. I ein større samanheng handlar dette om å jobbe for toleranse og fred i verda. Ørbæk m.fl. ser nok ikkje dette aspektet der dei prøver å motarbeide nynorsk språk og kultur.

Det heile blir fordekt gjennom å referere til samfunnets behov og at nynorsk i skolen øydelegg for at elevane kan lære seg majoritetsspråket bokmål godt nok. Sjølvsagt har ein ingen faglege argument. Når mange av studentane mine fortel at dei har hatt minimalt med nynorsk i skolen, vitnar det ikkje akkurat om at nynorsktimane har stole tid frå ”viktigare” emne i norskfaget. Det som derimot er dokumentert, er at dei som har hatt nynorsk som hovudmål, som regel er betre i norsk grammatikk. Men eg skal ikkje ”plage” Ørbæk med enda fleire faglege argument frå sjølve norskfaget. Eg ønskjer heller å setje ting i perspektiv og litt på spissen, og her reknar eg med (og håpar) at også ”kollega” Steffenak kjem på banen, som er den som er ”best” på historie og samfunnsfag på denne arenaen.

For meg handlar det som sagt ikkje om å redde sidemålsstilen. For meg personleg spelar det heller ikkje noka rolle kva målform folk bruker. Eg har ingen intensjon om å omvende nokon eller tvinge noko på nokon. Når Ørbæk snakkar om tvang og om så og så mange prosent som føler seg plaga og trakassert av nynorskens rolle, er eg mest interessert i retorikken og den politiske propagandaen som blir brukt. På kva måte skil dette seg eigentleg frå den offentlege meiningsdanninga på 20-/30-talet? Ørbæk er ikkje imot nynorsk, seier han gong på gong. Nei, ein var ikkje imot jødar, men ein motarbeidde systematisk ein sjølverklært ”felles fiende” til dette tok meir og meir drastiske former. Kor lang tid vil det gå før vi som nynorskbrukarar må gå med ei stjerne eller eit stilisert vaffelhjarte på brystet? Ville dette vere eit tenkjeleg scenario i Noreg i dag?

Du som lesar vil sjølvsagt utbryte at eg går for langt. Men på 1950-talet var mange psykologar interesserte i å finne ut korleis Hitler kunne komme til makta, og dei fann ut at mykje handla om konformitet, om å ikkje ville skilje seg ut. Dei fleste vil heller høyre til ei større gruppe enn å kjempe for sine eigne meiningar. Psykologen Stanley Milgram viste den gongen at nordmenn var dei mest konforme i verda. Er det ein slik skole Ørbæk kjempar for?

Mitt debattinnspel vil igjen vere: det er heilt greitt å vere for eller imot noko, men meiningane skal dannast på grunnlag av utdanning og kunnskap og ikkje synsing.