Dr. Jens Haugan, Noreg/Norway/Norwegen
mail AT jenshaugan.com - www.jenshaugan.com/publications/
[online article]

Publisert som / Printed as: ”Språkhistorie". Hamar Arbeiderblad, 03.03.2011, s. 30. [>pdf av denne artikkelen]
Innlegget er ein kommentar til: Per Johansen: Språkstriden, HA, 26.02.2011, s. 43 [pdf av innlegget].
Språkhistorie
 

JENS HAUGAN
Førsteamanuensis i norsk, Høgskolen i Hedmark
________________________________________
 

Per Johansen synest det er ”forstemmende” med to likeverdige skriftspråk. Det synest kanskje HA òg sidan ein valde å trykkje Johansen sitt innlegg to gonger på same sida (26.2.). No er det ikkje noka hemmelegheit at eg prøver å forsvare dei to skriftspråka vi har, og det først og fremst på grunnlag av historiske og kulturelle grunnar og av omsyn til nettopp likestilling og språkleg toleranse.

Det interessante med innlegga til Johansen og Ørbæk er at dei ser ut til å mangle grunnleggjande kunnskap om norsk språkhistorie. Når Johansen meiner nynorsk berre er ein dialekt, kan det sjå ut som om han faktisk ikkje veit noko om utgangspunktet for nynorsk og bokmål i det heile. Ivar Aasen reiste rundt i Noreg og studerte dei fleste dialektane og prøvde å finne ut kva som var felles, og på kva måte ein kunne lage eit norsk skriftspråk som var basert på dei norske talemåla. Nynorsk er altså ikkje éin dialekt, men eit tverrsnitt av dei fleste dialektane i Noreg. Det som kanskje var ”uheldig” – sett med etterpåklokskapens auge – var at Aasen valde å sjå bort frå bydialektane og mange dialektar på Austlandet fordi dei var for ”utvatna” av dansk (såkalla danna daglegtale). Poenget i byrjinga av 1800-talet var jo nettopp at ein ville kvitte seg med dansken.

Men det var sjølvsagt òg dei som ville halde på dansk som skriftspråk i Noreg. Mens andre prøvde å ”mekke” på dansken for å få den til å sjå litt meir norsk ut etter kvart. Det var slik ein utvikla riksmål og bokmål. Arnulf Øverland, som Per Johansen trekte fram i sitt innlegg, var ein av dei som ikkje lika at ein fjerna seg for mykje frå det danskprega skriftspråket, og han spurde rett ut ”er vort sprog avskaffet?”. Men det riksmålsfolka ofte gløymer i slike samanhengar, er at Øverland faktisk òg skreiv ”våre to, hver på sin vis ypperlige skriftsprog”, og han refererte då til riksmål og landsmål (før 1938). Øverland var altså ikkje imot landsmål/nynorsk, men han var imot ei vidare fornorsking av riksmålet, dvs. med fleire talemålsinnslag. Men både bokmål og nynorsk har gjennomgått mange rettskrivingsreformer nettopp for å bli meir talemålsnære.

Alle dei som argumenterer for at vi skal kunne bruke våre eigne dialektar i det offentlege rom, bør tenkje over om vi nokon gong hadde fått ein finansminister som kunne bruke sin dialekt på Stortinget dersom det hadde vore slike som Øverland – eller Johansen og Ørbæk – som hadde bestemt språkpolitikken. Snakk dialekt, skriv norsk.