Dr. Jens Haugan, Noreg/Norway/Norwegen
mail AT jenshaugan.com - www.jenshaugan.com/publications/
[online article]

Publisert som / Printed as: ”Språkdebatten engasjerer”. Hamar Arbeiderblad, 11.07.2008, s. 28-29.
[Mellomoverskrifter er sette inn av redaksjonen.]
[>pdf av denne artikkelen - nettartikkel h-a.no]
Debattinnlegg til Steffenak: Jens Haugan og språkdebatten (pdf).
[Dei ulike debattinnlegga på h-a.no.]

Språkdebatten engasjerer

Det fungerte altså å få engasjert ein norsklærar til å uttale seg i språkdebatten. Då har eg nådd eitt av måla mine med å skrive i HA.

JENS HAUGAN
førsteamanuensis i norsk, Høgskolen i Hedmark
________________________________________
DEBATT

 
 
Spørsmålet er om det kjem fram nye argument. Éin ting er i alle fall klart: «språkstriden» er ikkje over, sidan vi framleis diskuterer målsaka ifrå ulike ståstader.

Anna grunnlag
Språkstriden har openbert eit heilt anna grunnlag no enn i byrjinga. Det er for enkelt å redusere språkstriden til ein strid mellom to ulike kulturar, den urbane og den rurale, som Einar Kr. Steffenak framstiller det i HA 3. juli.

I den grad det eksisterer ein kulturskilnad i dag, er det nok først og fremst mellom dei som vel å engasjere seg i den offentlege debatten. Og her er kanskje Ørbæk, Steffenak og eg på kvar vår måte meir eller mindre «typiske» representantar, dvs. vi høyrer ikkje til dei 99 prosent som av ulike grunnar vegrar seg for å delta i debattar. Nei, vi vel å ytre oss offentleg om ting vi er opptekne av, og vi vel å utsetje oss sjølv for offentleg kritikk fordi vi trur på ei sak.
På den måten er nok ingen av oss representative for «mannen i gata». Både Ørbæk og Steffenak er «gjengangarar» på debattsidene i HA, har eg fått med meg på det snaue året eg har budd i Hamar; og eg sjølv er ein nyinnflytta idealist og fagmann og har ikkje lært meg enno å halde mine meiningar for meg sjølv.

Misforstås
Dessverre skjer det relativt ofte at ein blir misforstått når ein prøver å leggje fram sitt syn, og det er synd om ein blir oppfatta som «besserwissig og nedlatende». Det hadde vore fint om Steffennak ville lese mitt poeng om «fleirtalsretorikk» i mitt førre innlegg 1. juli om igjen, i staden for å gjere nettopp det som eg prøvde å setje fingeren på, nemleg å bruke prosentrekning som det viktigaste argumentet i språkdebatten.

Poenget mitt var heller ikkje å samanlikne å ta bort nynorsk med å ta bort matematikk. Poenget mitt var å få fram at ein ikkje nødvendigvis kan basere pedagogiske og politiske avgjerder utelukkande på kva fleirtalet ønskjer seg her og no. Det eg samanlikna, var kva barna i skolen mest sannsynleg ville velje dersom dei blei spurde om nynorsk og matematikk. Så vi bør halde oss til saka.
Samanstillinga av nynorsk og matematikk eller sunn mat versus pølser var eit pedagogisk/retorisk verkemiddel - akkurat som Steffenak trekkjer fram andre viktige skolefag som eit «argument» for korfor ein heller bør kutte ut nynorskundervisninga; som om det eine hadde noko å gjere med det andre.

Poenget
Steffenak skriv sjølv at han skulle ønskje at det var nynorsk som var den einaste varianten av nasjonalspråket. Men «befolkningen har valgt gjennom faktisk bruk». Det er nettopp dét som er poenget mitt. Steffenak er sjølv éin av dei som i praksis lèt vere å velje pga. fleirtalet rundt seg.

Ja, det er eit faktum at dei fleste i Noreg skriv bokmål. Men min påstand er at dei fleste i dag skriv bokmål fordi det aldri var eit reelt val å skrive nynorsk, pga. haldningane i nærmiljøet og samfunnet for øvrig, og pga. måten undervisninga i sidemålet har vore organisert på.

Retten til å velje språkform
Når ein byrjar med sidemålet mange år etter at ein har lært hovudmålet, er det få som objektivt sett står frie til å velje. Og min «misjon» er ikkje å argumentere for nynorsk eller imot bokmål, det har eg sagt klart i dei andre innlegga mine.

Men som språkvitar og faglærar som skal utdanne nye norsklærarar, ser eg det som mi oppgåve å argumentere for retten til å velje målform fritt på eit reelt grunnlag; og min påstand er altså at det ikkje eksisterer eit slikt reelt grunnlag i utdanningssystemet per i dag.
Eg kritiserer ikkje at folk «vel» bokmål som hovudmål, eg kritiserer at barna våre ikkje får det nødvendige grunnlaget for å kunne velje fritt. Og eg meiner bestemt at dei fleste faktisk ikkje aktivt «vel» å skrive bokmål. Det er heller slik at dei fleste etter kvart «vel» å vere imot nynorsk. Det er relativt lett å velje bort nynorsk, men det er ikkje så lett å bestemme seg for nynorsk.

Aktivt val
Eg var sjølv den einaste i klassen som valde å skifte hovudmål. Det var eit aktivt val. Og éi viktig årsak for dette valet var faktisk norsklærarane mine, Kristian Halse og Tor Inge Vike i Mosjøen. Eg kan takke gode norsklærarar for at eg fekk ein reell sjanse til å velje den målforma som eg ut ifrå dialektale, estetiske og språkpolitiske vurderingar følte mest «riktig» for meg.

Eg kan også takke norsklærarane mine for at eg i dag får halde på med noko så engasjerande som norsk språk. Eg har aldri prøvd å få nokon andre til å velje nynorsk, og eg trur nok ikkje studentane mine føler seg pressa eller overtalt heller. Min misjon er rett og slett å jobbe for at studentane får eit godt fagleg og personleg grunnlag som gjer dei i stand til å ta bevisste val, som eventuelt også kan innebere å gå imot fleirtalet.