Dr. Jens Haugan, Noreg/Norway/Norwegen
mail AT jenshaugan.com - www.jenshaugan.com/publications/
[online article]

Publisert som / Printed as: ”Nynorsk og norskfaget”. Hamar Arbeiderblad, 08.09.2008, s. 5.
[Mellomoverskrifter er sette inn av redaksjonen.]
[>pdf av denne artikkelen - nettartikkel på h-a.no]
Debattinnlegg til Knut Imerslund: Sidemålet må bort (HA 02.09.08, s. 5) (pdf).
[Dei ulike debattinnlegga på h-a.no.]

Nynorsk og norskfaget

Eigentleg lurte eg på om eg skulle skrive noko om det siste innlegget til Ørbæk der han angrip Cæcilie Stang, men så kom sanneleg kollega Imerslund på banen i språkdebatten.

JENS HAUGAN
førsteamanuensis i norsk, Høgskolen i Hedmark
________________________________________
DEBATT

 
Eg er jo glad for alle som engasjerer seg i denne debatten, men Imerslund sitt innlegg er nesten meir sjokkerande enn Ørbæk sitt.

Ørbæk sine innlegg er ofte kjenneteikna av følelsar og synsing istf. faglegheit, og argumenta slår ofte i hel kvarandre (ved å angripe Cæcilie Stang i HA 30. august demonstrerte han poenget i innlegget hennar meir enn tydeleg). Men kollega Imerslund har vore ein representant for norskfaget og lærarutdanninga i ein mannsalder, og ein del av innlegget hans meiner eg er direkte uheldig for oppfatninga av norskfaget i lærarutdanninga.

Valfriheit
Eg har jo skrive ei rekkje innlegg i denne debatten der eg har prøvd å få fram at eg ikkje nødvendigvis forsvarar nynorsken i seg sjølv, men valfriheita og det språklege mangfaldet. I tillegg er det snakk om ei språkhistorisk bevisstheit, eit faktisk mangfald av regionale og lokale dialektar og ikkje minst norske lover og retningslinjer i forhold til offentleg målbruk.

Det er éin ting at fleire av nynorskmotstandarane i denne debatten argumenterer på ein måte som i praksis går ut på at «ein lærer meir ved å lære mindre», dvs. berre ein får nynorsken ut av skolen, så blir elevane så mykje flinkare i alt, ikkje minst fremmendspråk.

Urealistisk
For å ta fremmendspråkargumentet først: både Ørbæk, Steffenak og no Imerslund meiner at ein heller bør bruke ressursane på å lære fremmendspråk enn nynorsk. Det er heilt urealistisk at nokon kjem til å ta ressursar frå norskfaget i skolen for å styrke fremmendspråkopplæringa. Det er rart at skolefolk kan komme med slike argument i denne debatten.

Men la oss no sjå kva konsekvensar det ville ha om ein tok nynorsken ut av norskfaget for lærarar. Kven er det eigentleg som er idealistane i språkdebatten?

Haldningar
Eg har vore open på at språksituasjonen i skolen er problematisk, og eg har ikkje svar på alt heller. Men eg meiner at dagens situasjon først og fremst har bakgrunn i haldningar hos lærarar, elevar og foreldre i tillegg til måten opplæringa er strukturert på, t.d. at ein ikkje får sidemålet før i sjuande klasse, og at dei fleste lærarane sjølve ikkje er trygge nok i nynorsk.

Lærarar med kunnskapar nok og dei rette haldningane kan utrette mykje - det gjeld for så vidt i alle fag. Men dei argumenta som mange i denne debatten kjem med, fører i praksis til enda mindre kompetente lærarar og enda meir intoleranse for nynorsk. Kven er det som skal forvalte kunnskapane om nynorsk og språkhistoria om ikkje lærarane?

Usikre studentar
Ja, det er eit faktum at dei fleste studentane på norsk årsstudium er usikre og kanskje litt redde. Det er trist i seg sjølv at vaksne folk etter 12-13 års skolegang skal måtte sitje der i høgare utdanning og vere usikre på eigen kompetanse. Men i staden for å vurdere kva ein kan gjere med grunnutdanninga, er den einaste løysinga ein kan komme på, å ta nynorsken heilt ut av opplæringa. Noko meir paradoksalt kan ein nesten ikkje tenkje seg.

Lærarutdanninga er ei nasjonal utdanning. Lærarane skal kunne undervise i norsk kvar som helst i landet, også i såkalla nynorskkommunar. Uansett kvar dei underviser, skal dei kunne representere norskfaget og kunne gjere greie for språkhistoria og tospråkssituasjonen i Noreg, og dei skal kunne undervise i grammatikk. Det er ikkje nok å berre kunne lese bøker for å bli norsklærar.

Ein profesjon
Å vere norsklærar er ein profesjon på lik linje med å vere bilmekanikar, bakar, revisor eller kva det måtte vere. Ein kan ikkje hoppe over delar av utdanninga fordi nokon meiner den er vanskeleg, eller fordi mange kanskje ikkje likar akkurat den delen av faget.

Bakaren kan godt la vere å bake rugbrød dersom han driv sit eige bakeri, anten fordi han ikkje kan det eller fordi han personleg ikkje likar rugbrød. Men dersom han er tilsett ein stad, må han faktisk kunne lage dei brøda som står på programmet, og han må vite når han må gå over til å bruke surdeig. Dette er kunnskap som høyrer til faget og profesjonen og dermed også til opplæringsdelen. Det nyttar ikkje å søkje om fritak for å lære om rugbrød fordi ein har tenkt å berre lage franske bagettar for resten av livet.

Utdjuping
Men tilbake til norskfaget i høgare utdanning. I utgangspunktet føreset ein på årsstudiet i norsk at studentane kan bokmål og nynorsk. Dei har jo trass alt hatt opplæring i norsk i 12-13 år. Ein del av pensumet i årsstudiet er elles berre ei utdjuping av stoff ein har gjennomgått tidlegare i skolegangen (t.d. språkhistorie, dialektkunnskap).

I tillegg skal ein bl.a. faktisk også jobbe med gammalnorsk (norrønt), svensk og dansk, og det blir forventa at ein skal kunne skrive om det på eksamen. Stakkars studentar. Få det bort! La studentane lese bøker. La dei kose seg og send dei eksamenspapira i posten etter ei munnleg prøve der dei kan lese litt nynorsk, gammalnorsk, svensk og dansk høgt for ein sensor med hovudfag eller doktorgrad i litteratur eller fremmendspråk.