Dr. Jens Haugan, Noreg/Norway/Norwegen
mail AT jenshaugan.com - www.jenshaugan.com/publications/
[online article]

Publisert som / Printed as: ”Dobloug og politikarretorikk”. Gudbrandsdølen Dagningen, 22.10.2010, s. 46.  [>pdf av denne artikkelen]
Artikkelen er eit svar på Mikkel Dobloug: Svar til Kleiva og Haugan, GD 19.10.2010, s. 38 [>pdf].
(Nedanfor den trykte avisartikkelen kan ein òg lese den første versjonen av dette innlegget, som var for langt til å komme på trykk i GD.)

Dobloug og politikarretorikk
________________________________________

JENS HAUGAN
Førsteamanuensis i norsk
Høgskolen i Hedmark
________________________________________
 

Mikkel Dobloug skriv i GD 19.10. at eg er usakleg når eg kritiserer innlegget hans (24.09.). Det som er usakleg, er at han meiner eg driv med ”polemikk” og ”tullete debatt” når eg set Ivar Aasen sitt sitat inn i ein historisk samanheng. Dobloug vil tolke sitatet på sin måte. Det er ofte slikt politikarar gjer. Og det er retorikk å kalle skolepensum for ”tvang”.

Dobloug ser ikkje at politikken hans er med på å redusere mangfaldet. Utan eit heilskapleg perspektiv på norskfaget der nynorsk og bokmål er to likestilte skriftspråk med delvis felles og delvis ulik historie, er ein med på å favorisere bokmål. I neste omgang bruker ein det som eit argument i seg sjølv for å undertrykkje den nynorske kulturen. Det er merkeleg at ein alltid høyrer ordet ”tvang” bere i samband med sidemålet (nynorsk), men aldri i samband med anna skolepensum.

Eg er ikkje for nynorsk som einaste skriftspråk i Noreg, og eg ser ikkje på nynorsk som ein ”motkultur”. Dei to målformene har ei lang historie, og det er viktig at å ha kunnskapar om og respekt for begge. I staden driv ein faktisk med diskriminering og mobbing, og dette går ikkje alltid ut ifrå elevane. Det er i stor grad lærarane og systemet med hovudmål og sidemål som har skapt ein meir eller mindre akseptert mobbekultur i skolen. Mange er einige om at det er ”lov” å ikkje like nynorsk. Mange lærarar tillèt seg sjølve å ytre seg negativt om ein del av norskfaget, og det blir stort sett tolerert at elevane viser negative haldningar. Mange lærarar opererer med termane ”norsk” og ”nynorsk” i årsplanane sine utan å tenkje på kva signal dette sender ut. Det er få døme på at lærarar driv aktivt haldningsarbeid i forhold til nynorsk.

Dobloug er sjølv med på å undergrave utdanningssystemet ved å spørje elevar om dei vil ha to karakterar i norsk eller berre éin? Svaret er vel gjeve på førehand. Pizza eller kjøttkaker? Truleg ville elevane også ha valt å berre ha karakter i nynorsk dersom dei slapp å få karakter i bokmål.

Av ein eller annan grunn er det greitt å spørje om ein skal fjerne sidemålet eller ikkje. Det er ingen som føreslår karakter berre i addisjon, men ikkje i brøkrekning, eller berre i norsk historie, men ikkje internasjonal historie. Det er ikkje elevane som skal lage læreplanane, det er dei vaksne; og helst vaksne som har eit heilskapleg syn på kunnskap og læring.

Polemiske stikk til målrørsla og gamle politiske konfliktar bit ikkje på meg, som framleis er relativt ung. Noreg har ved lov vedteke å ha to offisielle målformer. Men det er dei som ikkje vil akseptere dette. Dobloug spør kva nynorsk-forkjemparane er redde for. Men kva er sidemålsmotstandarane eigentleg redde for? At elevane lærer for mykje på skolen? Eller at elevane får ein brei kompetanse og toleranse overfor mangfaldet i det norske språksamfunnet?

Å påstå at dialektane blir diskriminerte er dette direkte feil. Det finst knapt eit land i verda der det er så akseptert å bruke dialekt som i Noreg. Dialektkunnskap er også ein del av norskfaget. Å prøve å føreslå dialektundervisning istf. sidemålsundervisning i skolen er lite realistisk. Dei fleste nyutdanna lærarane som ikkje har hatt nynorsk som hovudmål, er faktisk ikkje godt kvalifiserte til å undervise i nynorsk. Korleis ville det vere å skulle undervise i lokale dialektar på ulike skolar i landet? Og kva om elevane har fleire ulike dialektar?

Er det slik at nynorskbrukarar ikkje vidareutviklar og moderniserer språket? Ein kan neppe påstå at eg skriv Aasen-nynorsk. Dialektgrunnlaget mitt er nordnorsk, og det er det som er rettesnora mi når eg skriv. Framtidsvisjonen der alle snakkar og skriv dialekt, viser at ein ikkje kan ta utspelet til Dobloug seriøst i det heile.

 

[Lang versjon (før redigering og trykk) av svaret til Mikkel Dobloug:

Mikkel Dobloug og politikarretorikk

Mikkel Dobloug lika tydelegvis ikkje å få svar på utspelet sitt om Ivar Aasen og nynorsk. I GD 19.10. peikar han på kor stor ein tilhengar av mangfaldet av fantastiske dialektar, kulturar og tradisjonar han er, og han meiner Kleiva og eg trekkjer debatten ned på eit usakleg nivå når vi kritiserer sider ved innlegget hans (24.09.).

Det som er usakleg, er vel at Dobloug meiner eg driv med ”polemikk” og ”tullete debatt” når eg prøver å setje Ivar Aasen sitt sitat inn i ein historisk samanheng. Dobloug ”forholder [s]eg til sitatet og tolker det dit hen at Aasen ikke ønsket noe tvang”. Politikaren Dobloug krev retten til å tolke sitatet til Aasen på sin måte og for å støtte si eiga sak. Det er vel slikt politikarar ofte gjer. Og det er politikarspråk å kalle skolepensum for ”tvang”. Det Dobloug ikkje skjønner, er at politikken han føreslår, er med på å redusere mangfaldet. Ved å ikkje ha eit heilskapleg perspektiv på norskfaget der nynorsk og bokmål er to likestilte skriftspråk med delvis felles og delvis ulik historie og kultur, er ein med på å oppretthalde polariseringa og favoriseringa av bokmål, som ein i neste omgang bruker som eit argument i seg sjølv for å undertrykkje den nynorske kulturen enda meir. Og det er merkeleg at ein alltid høyrer ordet ”tvang” bere i samband med sidemålet (nynorsk), men aldri i samband med andre delar av skolepensumet.

Eg argumenterer ikkje for nynorsk som einaste skriftspråk i Noreg, og eg ser ikkje nødvendigvis på nynorsk som ein ”motkultur”. Dei to målformene har ein svært lang historie, og det som må vere viktig, er at ein får kunnskapar om begge målformene og har respekt for begge målformene. I staden driv ein faktisk med aktiv diskriminering og mobbing i skolen, og dette går ikkje alltid ut ifrå elevane. Det er faktisk i stor grad lærarane og sjølve systemet med hovudmål og sidemål som har skapt ein meir eller mindre akseptert mobbekultur i skolen. Mange lærarar og elevar er einige om at det er ”lov” å ikkje like nynorsk. Mange lærarar tillèt seg sjølve å ytre seg negativt om ein del av norskfaget som dei skal undervise i, og det blir stort sett tolerert at elevane viser negative haldningar. Mange lærarar opererer med termane ”norsk” og ”nynorsk” i årsplanane sine utan å vere bevisste på kva signal dette sender ut. Det er svært få døme på at lærarane driv aktivt haldningsarbeid i forhold til nynorsk.

Dobloug er sjølv med på å undergrave utdanningssystemet. Han tok turen ned til ungdomsskolen på Vinstra og snakka med elevane og presenterte eit riktig nok hypotetisk val for elevane: to karakterar i norsk eller berre éin? Svaret var vel allereie gjeve på førehand. Pizza eller kjøttkaker med potet? Truleg ville elevane også ha valt å berre ha karakter i nynorsk dersom dei slapp å få karakter i bokmål. Dei fleste elevane vil velje minste motstands veg. Men av ein eller annan grunn har det vore ”tillate” å stille dette spørsmålet: skal ein fjerne sidemålet eller ikkje? Det er aldri nokon som spør om elevane berre skal ha karakter i addisjon i matematikk, men ikkje i brøkrekning, eller karakter berre i norsk historie, men ikkje internasjonal historie. Det er faktisk ikkje elevane som skal lage læreplanane, det er dei vaksne; og helst vaksne som har eit heilskapleg syn på kunnskap og læring, og ikkje sånne som vel å tolke det som står skrive, slik det passar dei.

Når Dobloug kjem trekkjande med polemiske stikk til målrørsla og gamle politiske konfliktar, så bit ikkje det på meg, som framleis er relativt ung. Samfunnet har faktisk utvikla seg, og det er ikkje lenger snakk om dansk vs. norsk. Noreg har ved lov vedteke å ha to offisielle målformer. Men av ulike grunnar er det nokon som ikkje vil akseptere dette. Dobloug spør retorisk kva nynorsk-forkjemparane er redde for. Ein kan spørje tilbake kva sidemålsmotstandarane eigentleg er redde for. Er dei redde for at elevane lærer for mykje på skolen? Er dei redde for at elevane får ein brei kompetanse og toleranse overfor mangfaldet i det norske språksamfunnet?

Når Dobloug påstår at dialektane blir diskriminerte, er dette direkte feil. Det finst vel knapt eit land i verda der det er så akseptert å bruke dialekt som i Noreg, og dialektkunnskap er faktisk også ein del av norskfaget. Men når Dobloug prøver å argumentere for at ein skulle ha dialektundervisning i staden for sidemålsundervisning i skolen, viser han kor lite realistisk han er i forhold til skolen og norskfaget. Dei fleste nyutdanna lærarane som ikkje har hatt nynorsk som hovudmål, er faktisk ikkje godt kvalifiserte til å undervise i nynorsk. Korleis skulle ein så forhalde seg til ein situasjon der lærarane skulle kunne undervise i dei lokale dialektane på dei skolane i landet dei måtte få jobb? Og korleis skal ein handtere klassar med elevar med fleire eller mange ulike dialektar?

Det er merkeleg å få sjå at folk som Dobloug meiner at dei som bruker nynorsk, ikkje vidareutviklar og moderniserer språket. Ein kan vel neppe påstå at eg skriv Aasen-nynorsk? Dialektgrunnlaget mitt er nordnorsk, og det er det som er rettesnora mi når eg skriv. Framtidsvisjonen om eit Noreg der alle snakkar og skriv dialekt istf. bokmål og nynorsk, som Dobloug presenterer, viser eigentleg at ein ikkje kan ta utspelet hans seriøst i det heile.

Jens Haugan
Førsteamanuensis i norsk og lærarutdannar
Høgskolen i Hedmark