Dr. Jens Haugan, Noreg/Norway/Norwegen
mail AT jenshaugan.com - www.jenshaugan.com/publications/
[online article]

Publisert som / Printed as: ”Valfridom i skriftspråka våre". Gudbrandsdølen Dagningen, 06.02.2012, s. 33. [>pdf av denne artikkelen]
[>Myrvoll i Aftenposten]
Valfridom i skriftspråka våre
 

JENS HAUGAN
Førsteamanuensis i norsk, Høgskolen i Hedmark
________________________________________
 

22.1. hadde Klaus Johan Myrvoll ein kronikk i Aftenposten som sende sjokkbølgjer gjennom språklandskapet. Den nye nynorsknormalen hadde framleis mykje valfridom – delvis enda meir enn før! Kronikken gjekk landet rundt på Facebook og andre medium, og mange er no tydelegvis einige – eller enda meir overtydde - om at nynorsk som skriftspråk er eit håplaust og tapt prosjekt.

Berre tenk deg at ein kan skrive setninga «vi ønskjer dykk velkomne» på heile seksten ulike måtar, sidan ein kan velje mellom vi og me, ønskje, ønske , ynskje , ynske og dykk og dokker i den nye normalen. For ei krise! Ingen kan vel lære dette! Det rare er at ein godt klarar å velje éin favoritt i Twist-posen – viss ein må, og dei fleste stemmer også berre på eitt parti, sjølv om det er mange å velje imellom.

Det er eigentleg heilt utruleg kor mykje og kor lenge ein har greidd å «mjølke» argumentet med at stor valfridom er eit problem for nynorsken – det som dei fleste nynorskbrukarane gjerne ser som eit poeng, sidan det er meininga at nynorsken skal kunne representere dialektmangfaldet i heile landet. Det tyder ikkje at ein sjølv skal bruke alle formene som er moglege, men at ein kan velje den forma som passar best med dialekten, eller som ein likar av ein eller annan grunn.

Men for å spele ballen tilbake, har eg her sett i hop ei setning på bokmål som ein kan kose seg med. Den er nok ikkje like vanleg som «vi ønskjer dykk velkomne», men ho består av heilt vanlege ord: «Hånden brøt vannflaten pga. ham eller dem som trente så det sved.»

Just for the record, som det heiter på sidemålet, i denne setninga er det sju ord som potensielt sett vil kunne representerast av tjue ulike ordformer i bokmål! Dei valfrie formene i bokmål er då: hånden / hånda / handen / handa; brøt / brøyt; vannflaten / vannflata / vassflaten / vassflata; ham / han; dem / de; trente / trenet / trena ; sved / svei / svidde. No kjem det jo inn aspekt som stil og konsekvens. Former som «hånden» og «vassflata» ville ein nok neppe finne i den same setninga hos den same språkbrukaren. Men potensielt sett er dette altså mogleg.

Korleis ville ein så kunne skrive den same setninga på nynorsk? Jo: «Handa braut vassflata pga. han/honom eller dei som trena så det svei/sveid.» Det er faktisk berre to ord her som kan ha alternative former.

Så det avgjerande spørsmålet: Ville ein bokmålsbrukar vere i tvil om korleis han eller ho skulle skrive denne setninga på bokmål? Neppe. Konklusjon: Alle som er imot valfridom i skriftspråka våre, bør finne seg betre argument for å rakke ned på den eine eller den andre målforma.