Dr. Jens Haugan, Noreg/Norway/Norwegen
mail AT jenshaugan.com - www.jenshaugan.com/publications/
[online article]

Publisert som / Printed as: ”Nynorsk i skulen”. Gudbrandsdølen Dagningen, 09.02.2011, s. 37.  [>pdf av denne artikkelen]
Artikkelen er ein kommentar til Krev bokmål i Skåbu, GD 03.02.2011, s. 3 [>pdf].

Nynorsk i skolen
________________________________________

JENS HAUGAN
Førsteamanuensis i norsk
Høgskolen i Hedmark
________________________________________
 

Å vere nynorskbrukar på Austlandet er ikkje alltid like enkelt. Det er lite nynorsk å lese i austlandsavisene, derfor er t.d. Gudbrandsdølen Dagningen (GD) nærmast som eit språkparadis å rekne. Her i regionen er tospråkssituasjonen levande og reell, og ein skulle tru at dei to målformene levde side om side i fred og fordragelegheit. Derfor er det skremmande og tankevekkjande å lese at det stadig er nye foreldre som prøver å fjerne nynorsk som hovudmål i skolen.

Formelt sett ligg dei fleste dialektane i Gudbrandsdalen nærmare nynorsk enn bokmål. Ein kan derfor ikkje utan vidare på formelt språkleg grunnlag hevde at nynorsk ikkje er eit passande skriftspråk for elevane i t.d. Skåbu skulekrets. Men det som er interessant i all debatt om nynorsk, er at det gjerne er foreldra som meiner noko. Det er ikkje nødvendigvis kva som er best for barna, som er avgjerande, men først og fremst haldningane til foreldra.

I praksis er det alltid foreldra som tek dei ”viktige” vala for barna. Og det er kanskje naturleg? Vi som foreldre veit jo sjølvsagt kva som er best. Elvis var bra, så då bør også ungane våre skjønne det så tidleg som mogleg. Og når vi har lært at berre mann og kvinne kan vere par, så bør vel også ungane ta over dette synet? Akkurat dette har dei fleste foreldra heldigvis innsett no; det er ungane som sjølv må kunne få velje kven dei er og kven dei ønskjer å vere. Korfor skal då ikkje ungane få lære det skriftspråket som ligg nærast dialekten deira? Så kan dei sjølv seinare velje noko anna – dersom dei lèt seg påverke av storsamfunnet i staden for å halde på sin språklege identitet.

Det er nok mange som av ulike grunnar skiftar hovudmål, anten på vidaregåande skole eller eventuelt når dei byrjar i arbeidslivet. Ein kan sikkert bruke dette som eit argument mot nynorsk. Men det viser at nynorskelevar i praksis er ”tospråklege”. Det er gjerne ikkje noko problem å skifte til bokmål dersom ein ønskjer det. Elevar som har vakse opp med nynorsk, har ein stor språkleg kompetanse som dei fleste elevane med bokmål som hovudmål ikkje har. Dei fleste lærarstudentane frå Austlandet er t.d. i praksis svært dårleg kvalifiserte til å undervise i nynorsk. Dette er eit tankekors all den tid vi snakkar om profesjonalitet og yrkesstoltheit.

Det finst gjerne fleire moglegheiter til å løyse ulike problem i samfunnet. Det er mange nok som vil fjerne nynorsken for godt. Per i dag har vi ei mållov, men i motsetnad til dei fleste andre lovene er mange lite opptekne av å faktisk følgje denne lova. Elevar som veks opp med nynorsk, får det mykje lettare seinare fordi dei utviklar eit aktivt forhold til begge dei norske skriftspråka. Dette er ein konkurransefordel i utdannings- og jobbsamanheng. Men likevel vil altså mange foreldre – fordi dei meiner dei veit best – ta denne moglegheita ifrå barna sine. I neste omgang får utdanningsinstitusjonane enda fleire lærarstudentar som ikkje kan nynorsk, og vi får enda fleire dårleg kvalifiserte lærarar. Ein kan godt skylde på studentane, men eg føler meg freista til å leggje ein del av skylda på foreldra. Vil du det beste for barna dine, gjev dei ei moglegheit til å bli kjende med den rike språklege variasjonen vi har i Noreg, og så kan dei velje sjølv seinare. Noko ein aldri har lært – eller ikkje kan godt nok, vil ein heller ikkje velje. Det vi kan gjere som foreldre, er først og fremst å leggje til rette for at ungane faktisk kan velje – basert på kunnskap og ikkje pga. nedarva haldningar.