IKT og morgondagens universitet - kunnskapens "nettbank"

Den 02.03. hadde eg eit innlegg i Adresseavisen om "IKT og morgondagens studentar" der eg konstaterte at informasjons- og kommunikasjonsteknologien (IKT) hadde endra samfunnet vårt på mange område, og at dette bl.a. har ført til at fleire og fleire studentar har blitt aktive brukarar av IKT i sin studiekvardag. Det er lett å observere at studentane tilpassar seg den nye teknologikulturen, og at universiteta og høgskolane på sin måte også prøver å vere moderne utdanningsinstitusjonar. Min påstand var at ein ville få problem med å fungere i morgondagens samfunn dersom ein ikkje lærte seg å bruke ulike IKT-medium. Gjennom lesarbrev i Adresseavisen veit ein bl.a. at det allereie i dag er mange bankkundar som føler at dei har eit handikapp fordi dei ikkje blir fortrulege med nettbaserte banktenester. Morgondagens studentar vil vere "IKT-studentar". Dette blir bl.a. sikra gjennom dei nye læreplanane for skolen og den generelle utviklinga i samfunnet.
     Morgondagens universitet vil i stor grad vere eit "IKT-universitet". Dette tyder ikkje at all undervisning vil vere IKT-basert. Det tyder heller ikkje nødvendigvis at den tradisjonelle "klasseromsundervisninga" vil forsvinne. IKT vil derimot bli brukt i stadig fleire samanhengar. Nokre gonger av pedagogiske omsyn: fordi ein meiner at det kan gje betre læringsvilkår, og andre gonger av reint praktiske omsyn: fordi det er meir fleksibelt, bl.a. fordi ein ikkje treng å vere til stades på same tid og i same rom.
     Sjølv om det er mange bankkundar i dag som har problem med nettbanken sin - eller som rett og slett ikkje har noko forhold til nettbaserte banktenester - vil det i framtida vere stadig fleire studentar som kjem til å nytte studieressursar som er tilrettelagde på ein liknande elektronisk plattform som ein nettbank. Det kan t.o.m. hende at studentar vil velje universitet ut frå kven som tilbyd dei beste nettbaserte tenestene. Dvs. studentane vil kunne skifte universitet på same måte som ein bankkunde skiftar bank når han får betre vilkår ein annan stad.
     Ronald Grini skreiv den 06.03. i Adresseavisen om kvalitetsreforma og omtalte universiteta som moglege "honningfeller" fordi studentane ikkje alltid blir følgde opp godt nok undervegs. Når det blir lettare å velje studietilbod frå ulike universitet og høgskolar, vil det truleg føre til ein større konkurranse mellom lærestadene, noko som i sin tur må resultere i betre studiekvalitet for at ein skal klare å "kapre" studentar. I samband med dette er det viktig å presisere at samanlikninga med nettbanken ikkje representerer eit kunnskapssyn der læring utelukkande vil skje ved å mogleggjere tilgang til digitale informasjonsbankar.
     På morgondagens IKT-universitet vil oppfølginga av studentane truleg vere betre i nokre samanhengar. Det er ikkje lett å få kontakt med førelesaren eller medstudentane når to hundre studentar er samla i eit auditorium. På den delen av studiet som i framtida vil vere lagt ut på nettet, vil ein kunne skrive e-post til førelesaren eller hjelpelærarar og stille dei spørsmåla ein ikkje torde å stille i auditoriet, ein vil kunne vere med i mindre arbeidsgrupper saman med andre studentar der ein kan diskutere anten samtidig eller vha. såkalla diskusjonslister. Spørsmål som er vanlege og som har blitt stilt før, vil vere samla i ein "bank" der ein lett kan finne dei rette svara. Ved å skreddarsy dei nettbaserte tenestene til det enkelte studietilbodet vil altså den enkelte studenten truleg ha tilgang til mange fleire relevante ressursar og dermed kunne få eit kvalitetsmessig betre tilbod. T.d. vil det vere mogleg å lage ekstra oppgåver for studentar som har problem med overgangen frå den vidaregåande skolen til universitetet. Det vil også vere lettare å finne andre studentar med dei same problema. Elles vil det vere mogleg å teste sin eigen studieframgang og få tilbakemeldingar - anten automatisk genererte eller personlege - frå førelesaren eller hjelpelæraren.
     Det er likevel ikkje slik at teknologien løyser alle problema av seg sjølv. Teknologien er berre eitt middel som vil spele ei viktig rolle i kvalitetsreforma. Føresetnaden for morgondagens IKT-universitet er at førelesarane veit kva potensial - og grenser - som ligg i teknologien, og at ein tek vare på kommunikasjonsaspektet og den personlege kontakten med studentane. Det er samtidig viktig at studentane skjønner korleis morgondagens IKT-universitet - "kunnskapsbanken" - fungerer og kva det tyder å vere IKT-student. På same måte som ein ny student i "det verkelege livet" (real life - RL) må lære seg å finne seg til rette på campus og få kontakt med førelesarar og medstudentar, må IKT-studenten lære seg å kommunisere og studere vha. IKT. Viss ein går ut frå at bruken av IKT fører til at all relevant informasjon alltid er tilgjengeleg, vil det om ikkje anna truleg føre til at studentane i framtida vil vite kva dei går til og at dei dermed ikkje oppfattar universitetet som ei honningfelle.
     IKT-universitetet er berre i startgropa enno, og sjølv om mange - både førelesarar og studentar - er skeptiske til utviklinga, er det grunn til å vere optimistisk når det gjeld å få til betre studiekvalitet i framtida der IKT er eitt av fleire nyttige hjelpemiddel.

JENS HAUGAN
Jens.Haugan@plu.ntnu.no
Laboratoriet for IKT og læring, NTNU
og Voksenopplæringsinstituttet (VOX)