Dei vekene eller månadene asylsøkjarane oppheld seg i Noreg, representerer ei unik moglegheit til å spreie kunnskap om norsk språk og kultur på ein positiv måte. JENS HAUGAN
Forskar ved NTNU
og VOX -
Voksenopplærings-
instittuttet

Asylsøkjarar og norskopplæring

I det siste har ein kunna lese fleire oppslag om at asylsøkjarar ikkje lenger får norskundervisning. På grunn av dette vil mange asylsøkjarar bli isolerte og sjuke. Legane reknar med at dei helsemessige konsekvensane kan koste samfunnet like mykje som det ein ønskjer å spare ved ikkje lenger å investere i personar som kanskje ikkje får opphaldsløyve i Noreg likevel, skreiv Adresseavisen 08.01.03.
     Det er mykje ein kunne ha sagt om måten ein behandlar utlendingar på som frå før har det vanskeleg nok. Ein kan jo alltids unnskylde seg med at ingen har bede dei om å komme til Noreg. Ein kunne òg fokusere på kor uheldig det ville vere dersom resultatet er at alle utlendingane i Noreg generelt blir assosierte med manglande norskkunnskapar og forståing for norsk kultur. I staden vil eg sjå på nokre økonomiske og andre samfunnsmessige sider ved denne politikken.

Generelt sett kan ein seie at utlendingar ikkje har det særleg lett i Noreg samanlikna med mange andre europeiske land. Trass i offisiell norsk politikk som skal hindre diskriminering og fremme likestilling, opplever mange utlendingar at dei i ulike samanhengar ikkje kan konkurrere med nordmenn trass i gode formelle føresetnader. No er det jo ikkje berre yrkesutdanning som blir rekna som ein formell føresetnad. Språkkunnskapar er også ein viktig del av den personlege kompetansen. Kva nyttar det å ha masse utdanning når ein ikkje kan kommunisere på norsk?
     Det ser ut til at Noreg i framtida vil ha eit aukande behov for utanlandsk arbeidskraft. Ein
utanlandsk arbeidstakar som får jobb (og arbeids-/opphaldsløyve) i Noreg, har rett til å følgje dei ordinære innføringskursa i norsk. Dvs. at arbeidstakaren truleg treng ei tid før han vil fungere optimalt i jobben og i det norske samfunnet.
     Det hadde sjølvsagt vore betre om han hadde kunna litt norsk før han kom til Noreg. Når det gjeld mangelen på sjukepleiarar i Noreg, har ein t.d. byrja å organisere norskkurs for sjukepleiarar i fleire land for å gjere noko med denne problemstillinga. Er det så noko å tene på å investere i norskopplæring for utlendingar?

Når ein ser på rekrutteringa av utvalde yrkesgrupper i samband med målretta norskopplæringsprogram, er effekten lett å sjå og måle. Men kva vil ein eventuelt kunne tene på å undervise asylsøkjarar som kanskje ikkje ein gong får opphaldsløyve i Noreg og reiser tilbake til heimlandet (eller eit anna land)?
     For å illustrere nokre av effektane som norskopplæring kan ha, vil eg fortelje om eit norskkurs eg har halde i Tyskland for ein del år sidan. Universitetet i Leipzig hadde vendt seg til NTNU og bede om at nokon kunne halde eit intensivkurs i norsk. Noreg har av ulike grunnar ein heilt spesiell status i Tyskland, og det er ikkje for ingen ting at tyskarane utgjer den største gruppa turistar ved sida av svenskar og danskar.

Tyskland er også ein viktig handelspartnar for Noreg. Det var ca. 20 personar med bakgrunn frå ulike institutt og randsoneinstitusjonar som hadde meldt seg på norskkurset som blei sett i gang på relativt kort varsel. Den direkte målbare effekten av kurset var at fire av dei 20 deltakarane seinare valde å komme til Trondheim og studere. Kan hende har nokon også vore ved eitt av dei andre universiteta. Men spørsmålet er om det finst andre effektar som kan vere mykje viktigare.
     Dei fleste av kursdeltakarane hadde aldri vore i Noreg før. Det er grunn til å rekne med at fleire har blitt inspirerte til å reise til Noreg minst éin gong etter kurset.
     Mange turistar som har vore i Noreg, vel å komme igjen fleire gonger - og dei fortel om Noreg til venner og kjende. Dvs. kunnskap om norsk språk og kultur er ein direkte inspirasjon til å reise til Noreg og dermed også ei direkte inntektskjelde for Noreg.

Ved sida av at tyskarane generelt viser positiv interesse for Noreg, står miljøorganisasjonar som Greenpeace og andre relativt sterkt i Tyskland. Éin konsekvens av dette har vore boikott av norske varer, som t.d. norsk laks. Nokre gonger kan ein berre undre seg over korleis norsk politikk kan bli oppfatta i utlandet. Som norsklærar må ein derfor t.d. også ofte diskutere norsk kvalfangst. Det er ikkje rart at ein kan få eit lite nyansert bilete av norsk kvalfangst når ein blir "fôra" med bilete av blåkval. Det er berre gjennom opplæring i norsk språk og kultur ein kan motverke at Noreg taper pengar på at utlendingar boikottar norske varer på feil grunnlag. Mange av oss har t.d. i si tid boikotta afrikanske varer og trudd at vi gjorde noko bevisst og positivt.
     Kva har dette å gjere med asylsøkjarane i Noreg? Dei vekene eller månadene asylsøkjarane oppheld seg i Noreg, representerer ei unik moglegheit til å spreie kunnskap om norsk språk og kultur på ein positiv måte.

Dersom asylsøkjarane blir godt kjende med Noreg og kanskje til og med får eit kontaktnett, vil det vere meir sannsynleg at dei kjem tilbake som turistar eller eventuelt også som arbeidstakarar. I mellomtida har dei kanskje reklamert for Noreg i heimlandet, noko som kan føre til auka interesse for norske varer og turisme. I nokre tilfelle vil norskkunnskapane eventuelt kunne vere ein verdifull kompetanse i heimlandet.

Og for alt ein veit, kan jo ein som er asylsøkjar i Noreg i dag, vere ein framtidig statsleiar i heimlandet som skriv under handelsavtalar med andre land, og då spørst det om det var verdt å spare nokre millionar på å ikkje gje asylsøkjarane moglegheita til å bli kjende med Noreg på ein best mogleg måte …

jens.haugan@plu.ntnu.no